Ja się nie boję, że coś mnie ominie. Boję się, że będę tam, gdzie rzeczy się dzieją.
Tytułowa bohaterka powieści faktycznie przejmuje kontrolę. Jako osoba żyjąca w strachu przed atakiem terrorystycznym, bezustannie kalkuluje ryzyko, dokładnie planuje swoje działania, jest ostrożna w kontaktach z innymi ludźmi, zwłaszcza nowo poznanymi. Pytanie, gdzie przebiega granica między inteligentnie zaplanowanym zdarzeniem a myśleniem katastroficznym, pozostaje bez odpowiedzi, przynajmniej dla narratorki.
Każde
europejskie miasto z aspiracjami może się poszczycić przynajmniej jednym eleganckim
bistro, w którym warto się pokazać, i pracujesz właśnie w tego typu miejscu. To
tutaj, w restauracji Essaouira (właścicielka dobrze udaje akcent i kładzie
nacisk na fuzję francuskich przepisów
ze śródziemnomorskimi składnikami), nauczyłaś się kuchni, której dania teraz serwujesz.
Tutaj też postanowiłaś zatrzasnąć drzwi przed smakami z poprzedniego życia. Nie
ocaliłabyś nawet pół wspomnienia, gdybyś za pomocą kilku elektrowstrząsów mogła
wyczyścić sobie pamięć, ale zachowujesz te myśli dla siebie, przygotowując
mleko do pain perdu. Tego całego pain perdu na wszelki wypadek też nie
tykasz. Od jedzenia pewnych rzeczy mogłabyś postradać zmysły.
Starłaś
skórkę z cytryny i pomarańczy, by dodać ją do mleka z miodem, stojącego już na
gazie. Dodałabyś cynamonu, gdyby nie trzeba było go wąchać. Poczekasz, aż mleko
wystygnie, by namoczyć w nim chleb — z każdą kromką obejdziesz się tak, jak z pierwszą. Ten chleb
to także wynik twojego wysiłku — owoc cierpliwości i czasu poświęconego
zakwasowi. Podarował ci go dawny kolega niedługo po twoim przyjeździe — miałaś
go strzec jak żywego dziedzictwa. Nie pracowałaś wcześniej z zakwasem i dbałaś
o niego, jakby chodziło o jakąś dziwną roślinę. Cierpliwie go dokarmiałaś i
rozmawiałaś z nim, prowadząc dialogi wewnętrzne, oczarowana zdolnością tej żyjącej
istoty do wywoływania cichych rewolucji w absolutnych ciemnościach.
Marta Carnicero Hernanz, Matrioszki; przeł. Marta Pawłowska, Biuro Literackie 2025 s. 12
Pomyślałaś o śladach. Niedługo nic już nie zostanie. To nie lata rozmywają wspomnienia; to zapominanie z rozmysłem, odświeżanie wizerunku. Konieczność życia z cynizmem zaprzeczających wam ludzi. Teraz oni chcą zawłaszczyć ból, który sami zadawali. [s. 19]
Jeśli w opisie książek widzę hasła: trauma, wojna, gwałt, zemsta, na ogół je odkładam jako potencjalnie zbyt bolesne. W przypadku Matrioszek górę wzięła ciekawość, co łączyć Katalonię z Bośnią, choć w fikcji wszystko jest przecież prawdopodobne. Odpowiedź była prosta – emigracja, dla głównej bohaterki przymusowa. Hana ucieka przed wspomnieniami, ze strachu przed dawnymi oprawcami, ale i wskutek braku zrozumienia ze strony bliskich i społeczeństwa.
[…] Wojna, gdy się o niej opowiada, to właściwie nic takiego, kilka akapitów w podręcznikach do historii. Jej bohaterowie przestali być osobami — jednostkami należącymi do jakiejś zbiorowości, partii, narodu. cztery linijki w książce zredagowane z obiektywizmem, by dodać im wiarygodności. Bombardowania, granice, zawieszenia broni, bitwy. Słowo „wojna" nie jest w stanie wyrazić wojny; słowo „obóz" nie jest w stanie wyrazić obozu. Także dla ciebie na początku, kiedy jeszcze nie miałaś z niczym takim styczności, było to jedynie puste słowo, więc mogłaś się w nim schronić. Jeśli nigdy nie przeżyło się bombardowania, to nic takiego, pięć sylab, trzynaście liter; nieme słowo pozbawione krzyków, krwi, pyłu, koszmaru.
Marta Carnicero Hernanz, Matrioszki; przeł. Marta Pawłowska, Biuro Literackie 2025
