Ożenek

Oglądając gogolowski „Ożenek” wyreżyserowany przez Iwana Wyrypajewa w stołecznym Teatrze Studio miałam w głowie tylko jedną myśl: to jest zbyt teatralne. Począwszy od strojów z epoki (przesadnie eleganckich lub - dla odmiany - przesadnie niechlujnych), przez nienaturalną grę aktorów zwracających się częściej do publiczności niż do partnerów, na wymyślnej choreografii i sztucznej recytacji kończąc.

Łukasz Lewandowski i Marcin Bosak

Naturalnie w tym szaleństwie jest metoda, o czym reżyser i odtwórcy kilkakrotnie przed premierą wspominali, do mnie ona jednak nie trafia. Z jednej strony Wyrypajew puszcza oko do widza, dworując sobie z dawnej maniery grania, z drugiej wciąż w niej tkwi po uszy. Oglądając w internecie zdjęcia ze spektaklu widać, że wrażenie sztuczności było dodatkowo spotęgowane przez karykaturalne doklejane nosy i ogromne peruki, na szczęście z czasem  niemal całkowicie z nich zrezygnowano.

Karolina Gruszka i Monika Pikuła

O ile w przedstawieniu nie spodobała mi się celowa nienaturalność (do której mimo oporu można się przez 140 minut przyzwyczaić), to nie można nie docenić precyzyjnej gry aktorów. W ramach narzuconej konwencji, w powierzonych im rolach spisują się na ogół znakomicie. Dla mnie gwiazdą spektaklu pozostanie Łukasz Lewandowski wcielający się w postać Koczkariowa, który usilnie stara się wyswatać Podkolesina. W górze od fraka, w czarnych, obcisłych rajtuzach i z ufryzowanym czubem przypomina Mefistofelesa z dawnych ilustracji. Jest diaboliczny, sprośny i gotowy na wszystko, byle tylko osiągnąć cel. Kieruje się czysto egoistycznymi pobudkami – chce, aby kolega podzielił jego smutny los małżonka. Łukasz Lewandowski gra przez cały czas na bardzo wysokich obrotach, sprawiając, że postać Podkolesina (w tej roli niezbyt przekonujący Michał Bosak) schodzi na dalszy plan. Podobnie jest z rolami żeńskimi: o wiele ciekawsza jest swatka Fiekła w wykonaniu Moniki Pikuły niż irytująca swą głupotą panna na wydaniu (Karolina Gruszka). Zabawnym zabiegiem, choć nieplanowanym, okazało się posadzenie Jajecznicy na wózku inwalidzkim – Mirosław Zbrojewicz z powodu kontuzji nogi był cały czas wożony po scenie.

scena zbiorowa

Niewątpliwie dużo urody dodaje spektaklowi chór śpiewający rosyjskie pieśni oraz szklana tafla zawieszona w głębi nad sceną, które chwilami wprowadzają do spektaklu bajkowy nastrój. Bajka czy komedia, do dzisiaj się zastanawiam, jaki sens ma wystawianie „Ożenku” w konwencji wybranej przez Wyrypajewa. Nie dostrzegam tu beznadziei duchowej drogi, ani dramatu ludzi, którzy nie mogą znaleźć sensu w życiu, o czym na etapie prób mówił reżyser. Całość sprowadza się do prostego przekazu: niektórym na małżeństwie zależy, innym – nie. Z teatru wychodziłam bez żalu straty czasu, ale też bez impulsu do głębszej refleksji.

Karolina Gruszka

************************************************************************
"Ożenek" Nikołaja Gogola w przekładzie Juliana Tuwima
Teatr Studio w Warszawie

Reżyseria: Iwan Wyrypajew
Scenografia: Anna Met
Kostiumy: Katarzyna Lewińska

Występują: Karolina Gruszka, Maria Kania, Monika Pikuła, Julia Sobiesiak. Marcin Bosak, Jakub Kamieński, Łukasz Lewandowski, Franek Przybylski, Modest Ruciński, Radosław Walenda, Mirosław Zbrojewicz

Premiera - 4 lutego 2013 r.

Zdjęcia pochodzą ze strony Teatru Studio

Improwizacje na klawiaturę komputera

Liczę w pamięci nazwiska pisarzy ukraińskich, których czytałam, i doliczam się zaledwie trzech: Andruchowycz, Śniadanko, Zabużko. Kojarzę jeszcze dwa (Prochaśko, Żadan), ale jak na znajomość literatury naszych sąsiadów to wciąż niewiele. Dzięki Biuru Literackiemu lista poszerzyła się właśnie o nazwisko Andrija Lubki, przedstawiciela najmłodszego pokolenia.

Z okładki „Killera” (autorstwa Rafała Kucharczuka) wyziera uzębione po aortę serce. Sugerując się tytułem można uznać, że organ atakuje, ale po dokładnych oględzinach da się zauważyć również szeroki uśmiech. Ta ilustracja dobrze charakteryzuje zawartość zbioru Lubki. Po pierwsze, wszystkie opowiadania dotyczą spraw sercowych, cokolwiek byłoby źródłem westchnień: kobieta, alkohol lub Czechow, który zamieszkał wewnątrz jednego z bohaterów. Po drugie, kilka razy na kartach książki pojawia się zabójca kierowany porywami serca. Po trzecie, czytając historie Lubki nie sposób zachować powagę.

Opowiadania z „Killera” są przede wszystkim lekkie i dowcipne, choć od czasu do czasu pobrzmiewa w nich i melancholijna nuta. Miłości i namiętności bohaterów podszyte są tęsknotą i niespełnieniem, które w zależności od przyjętej przez autora konwencji lekko zasmucają lub bawią. Oprócz mężczyzn tęskniących za dawną miłością znajdzie się tu babcia śledząca wymianę listów tajemniczej pary kochanków, pomysłowy milicjant próbujący podsycić uczucia żony, pisarz szukający natchnienia na plaży w Sobieszewie, czy wreszcie tytułowy killer, który zawód wybrał sobie przez przypadek. U Lubki jest zatem romantycznie, zabawnie, nostalgicznie i sensacyjnie.

W posłowiu (mogącym uchodzić za opowiadanie) autor pisze o przechowywaniu w pamięci drobnych zdarzeń i tworzeniu w ten sposób specyficznej kolekcji literackiej. W stosownej chwili z nagromadzonych epizodów i zdań powstaje literatura, czyli improwizacja na klawiaturę komputera [s. 124]. Sądząc po „Killerze”, z improwizowaniem Lubka nie ma żadnych problemów - z klawiszy spłynęło jedenaście chwytliwych utworów. O ile ten młody poeta i tłumacz wytrwa w prozie, chętnie poczytam go kiedyś w dłuższej formie.

Fragmenty opowiadań można przeczytać tutaj.

______________________________________________________________

Andrij Lubka "Killer" przeł. Bohdan Zadura, Biuro Literackie, Wrocław, 2013
______________________________________________________________

Jak to się robi w Szwecji

Ponarzekawszy na skromne obchody Roku Juliana Tuwima, a wcześniej również innych literatów, przypomniały mi się ubiegłoroczne działania Szwedów, którzy fetowali stulecie śmierci Augusta Strindberga. Postać barwna, ale i kontrowersyjna, także dzisiaj. Pod koniec listopada ub. roku w korespondencji dla „Rzeczpospolitej” Jacek Tomczuk tak pisał o promowaniu twórcy w jego ojczyźnie:

Plakaty z poważną miną pisarza (podobno dbał, by na zdjęciu się nie uśmiechać) wiszą wszędzie. Na słupach ogłoszeniowych, w sklepach, księgarniach, urzędach. Gazety ironizowały, że każda biblioteka przygotowała osobną półkę na dzieła pisarza.

– Dostaliśmy zadanie przedstawienia Strindberga jako pisarza współczesnego, z którym można się identyfikować – nie ukrywa Annika H. Wretman z muzeum Liljevalchs w Sztokholmie. – Spektakle, wykłady, filmy już nie wystarczą, by zwrócić na niego uwagę. Gdyby żył dzisiaj, byłby kimś w rodzaju wielkomiejskiego dandysa: modnie ubranego, korzystającego z Internetu, komórki..

Szwedzi zadbali więc, by ich narodowy pisarz miał konto na Facebooku i Twitterze, na którym regularnie publikowany jest jego „Dziennik okultystyczny", zapiski z lat 1896–1908, których sam autor zabronił upublicznić. Ich fragmenty po raz pierwszy ukazały się dopiero w 1977 roku. Teraz są dostępne dla wszystkich. Daty dzienne w sieci idealnie zbiegają się z oryginałem. Pisarz zresztą jest aktywnym internautą: przyjmuje znajomych na swój profil, komentuje wpisy innych.

– Udało się stworzyć nowy obraz Strindberga. Jako autora i człowieka – dodaje Annika H. Wretman. – Jest nowoczesny choćby jako rodzic, miał przecież pięcioro dzieci z trzema żonami i nieustanne związane z tym rozterki: pisać, zajmować się dziećmi czy zarabiać? No i tęsknota za nimi, bo kolejne rozwody rozdzielały go od nich.[...]

Cały artykuł dostępny jest tutaj, warto także obejrzeć całą galerię zdjęć.

Oczywiście Polska to nie Szwecja, możliwości finansowe inne, niemniej wiele z opisanych pomysłów nie wymaga wielkich nakładów. Bo czy taki Prus nie nadawałby się jak mało który pisarz do pisania na blogu i twitterze? Chętnie bym poczytała relacje Bolka np. z Euro 2012 albo z prac nad budową drugiego odcinka metra w stolicy. Myślę, że potraktowanie tuzów literatury z przymrużeniem oka odbrązowiłoby ich postaci i w rezultacie, być może, zachęciło do lektury. W końcu o to chyba m.in. pomysłodawcom Roku Iksa chodzi.

Czerwcowe spotkanie Klubu Czytelniczego

Tym razem wybór nieco ryzykowny, ale myślę, że „Bal w Operze” Juliana Tuwima może być dobrym pretekstem do rozmowy o poezji w ogóle, nawet jeśli nie jest to Wasz ulubiony gatunek literacki.;) Przy okazji wpiszemy się w Rok Tuwima, który jak dotąd obchodzony jest skromnie.

„Bal w Operze” powstał w 1936 r., na pełne wydanie musiał czekać aż do 1982 r. Ten poemat satyryczny przez wielu krytyków uznawany jest za szczytowe osiągnięcie Tuwima, a jednocześnie za arcydzieło XX-wiecznej literatury polskiej. Pełny tekst znajduje się na tej stronie.



Początek dyskusji: 14 czerwca 2013 r. Zapraszam serdecznie!


Jednocześnie proszę o propozycje lektur na wakacje – najlepiej krótkich i niezbyt skomplikowanych.;)

Świętując z Konwickim

Niedawno cytowałam Janusza Rudnickiego, któremu Polska kojarzy się z zupą, tymczasem Tadeusz Konwicki widzi tu raczej świeże ciasto, które się jeszcze nie ustało.

Z możliwych metafor, najbardziej elegancka metafora, bo przedstawiamy sobą teraz jakąś substancję, która maceruje się, fermentuje. Jest pełna starych rzeczy, które w Polsce odzywają jak kamienie na polu. O ile PPS ma wielkie trudności, żeby się odrodzić w takiej postaci, w jakiej ją lubiliśmy i podziwialiśmy, o tyle – nazwijmy wytwornie – wapory endeckie rodzą się z dnia na dzień same, tak jakby były, niestety, w nas zakodowane. Bóg raczy wiedzieć, w co się to wszystko uformuje.[...]

Cytat pochodzi z wywiadu udzielonego w 1991 r. Minęły dwie dekady, a my wciąż fermentujemy.



Dalej w tym samym wywiadzie:

Oczywiście, wiele można powiedzieć o tym, co w naszej historii jest wspaniałe. Przechodzi wówczas taki miły dreszcz, który może by i ktoś łaskawy nazwał patriotyzmem. Ale mnie się wydaje, że dla ogólnego zdrowia trzeba mówić jednak o rzeczach złych.

Przeczytałem w „Gazecie” głos jakiegoś pana, który tak się zirytował, jak ja bym się zirytował: „Dosyć już mam waszego pisania o wspaniałych Ukraińcach, Białorusinach, Żydach i o złych Polakach. Dosyć już tego!”. Otóż to wynika ze zbiorowej sugestii, ponieważ my o sami sobie dobrze piszemy od rana do nocy. Nie można otworzyć telewizji, żeby nie zobaczyć zacnych staruszków maszerujących pod sztandarami, nie można otworzyć gazety, żeby nie przeczytać o martyrologii, o naszym nieszczęściu, o naszym bohaterstwie. Każda sytuacja właściwie jest sakralizowana. I dlatego te rzadkie sceptyczne głosy tak anonimowego pana denerwują. A te głosy są zbawienne.[...]

_________________________________________________________________________________

Przemysław Kaniecki „Nasze histerie, nasze nadzieje. Spotkania z Tadeuszem Konwickim” Iskry, Warszawa, 2013, s. 173-174
_________________________________________________________________________________