Ulubiony

Nie znam wielu wierszy Miłosza, ale od kilku lat najbardziej podoba mi się ten:


Uczciwe opisanie samego siebie nad szklanką whisky na lotnisku, dajmy na to w Minneapolis

Moje uszy coraz mniej słyszą z rozmów, moje oczy słabną, ale dalej są nienasycone.

Widzę ich nogi w minispódniczkach, spodniach albo w powiewnych tkaninach,

Każdą podglądam osobno, ich tyłki i uda, zamyślony, kołysany marzeniami porno.

Stary lubieżny dziadu, pora tobie do grobu, nie na gry i zabawy młodości.

Nieprawda, robię to tylko, co zawsze robiłem, układając sceny tej ziemi z rozkazu erotycznej wyobraźni.

Nie pożądam tych właśnie stworzeń, pożądam wszystkiego, a one są jak znak ekstatycznego obcowania.

Nie moja wina, że jesteśmy tak ulepieni, w połowie z bezinteresownej kontemplacji, i w połowie z apetytu.

Jeżeli po śmierci dostanę się do Nieba, musi tam być jak tutaj, tyle że pozbędę się tępych zmysłów i ociężałych kości.

Zmieniony w samo patrzenie, będę dalej pochłaniał proporcje ludzkiego ciała, kolor irysów, paryską ulicę w czerwcu o świcie, całą niepojętą, niepojętą mnogość widzialnych rzeczy.

Biała Maria - Hanna Krall

Powiem głośno i otwarcie: królowa jest naga. Wysoce ceniona i chwalona Hanna Krall już w "Różowych strusich piórach" nie zachwycała, "Biała Maria" tylko pogłębia rozczarowanie. W moim odczuciu to żadne wybitne dzieło, książka sprawia raczej wrażenie czegoś posklecanego na siłę. Punktem wyjściowym jest historia żydowskiej dziewczynki, dla której podczas wojny szukano ojca chrzestnego. Czytelnik szybko traci ją z oczu, pisarka podąża bowiem tropem wszystkich osób, które miały (a nawet nie) związek ze sprawą. Dygresja goni dygresję, a od meritum coraz dalej.

Tę literacką sztafetę Krall w wywiadzie dla Przekroju (nr 22/2011 z 30.05.2011) tłumaczyła następująco:

Wszystko się łączy. Nic nie jest oderwane, wszystko się dzieje w jakiejś interakcji, w kontakcie z innymi losami, innymi ludźmi, wydarzeniami i to wreszcie udało mi się pokazać. A kiedy udało mi się pokazać, to robicie wielkie oczy i przestajecie rozumieć. A co tu jest do rozumienia?

Ja też robię wielkie oczy i mimo sympatii dla twórczości pisarki nie akceptuję takiego tłumaczenia. "Biała Maria" udaje pełnowartościowy towar, w rzeczywistości jest pustą w środku atrapą. Zebrane historie kilkudziesięciu osób mogą wydać się interesującym lapidarium, ale czy na pewno wymagały wydania książkowego? Wątpię. Takiej, a nie innej oceny nie złagodzi nawet fakt, że całość czyta się bardzo dobrze i że znakomicie zapisany został monolog schorowanej pensjonariuszki z domu opieki. To zdecydowanie za mało, żebym mogła uznać "Białą Marię" za utwór dobry.

*****

Za książkę serdecznie dziękuję Lirael. Wybacz, że aż tak intensywnie zaglądałam w zęby darowanego konia;)


________________________________________________

Hanna Krall "Biała Maria", Świat Książki, Warszawa 2011
________________________________________________

Starucha

Ktoś stuka do drzwi.

- Kto tam?

Nikt nie odpowiada. Otwieram drzwi i widzę przed sobą staruchę, która rano stała na podwórku z zegarem. Jestem bardzo zdziwiony i niczego nie mogę wyrzec.

- No, to przyszłam - mówi starucha i wchodzi do mego pokoju.

Stoję przy drzwiach i nie wiem co robić: przepędzić staruchę czy, przeciwnie, poprosić, by usiadła? Starucha jednak sama idzie do mego fotela przy oknie i zasiada w nim.

- Zamknij drzwi i przekręć klucz - mówi do mnie starucha.

Zamykam drzwi i przekręcam klucz.

- Uklęknij - mówi starucha.

Klękam. [Danił Charms "Starucha"]

Starucha krąży po mieście. Gdzie się pojawi, tam niebawem ktoś umiera. Na domiar złego pojawia się w mieszkaniu głównego bohatera. Co więcej, po paru chwilach pada martwa. A tak spokojnie toczyło się życie

Spektakl zrealizowany wg minipowieści Daniła Charmsa balansuje - zgodnie z założeniami autora - na granicy groteski i absurdu. Nie wiadomo do końca, czy starucha jest tylko złowróżbnym snem czy mroczną postacią z rzeczywistości. Jest i straszno, i śmieszno. Z sensem, i bez sensu.

Początkowo trudno wejść w konwencję narzucaną przez Charmsa. Sceny oderwane są od siebie, przypominają wysmakowane skecze. Brak myśli przewodniej, brak powiązania. Na szczęście to tylko pierwsze wrażenia, z czasem całość nabiera rumieńców, sceny układają się w konkretną historię.

"Starucha" grana jest w znikomej scenerii, dzięki czemu drobiazgi są lepiej widoczne. Sporą atrakcję spektaklu stanowi podkład muzyczny tworzony na żywo przy pomocy bodaj wszystkich urządzeń skrywanych we wnętrzu pianina (brawa dla Piotra Tabakiernika). Recenzenci podkreślają świetną rolę Andrzeja Mastalerza (faktycznie świetna), mnie jednak najbardziej spodobała się Anna Sroka jako zjawiskowa tytułowa starucha oraz przezabawna Wiktoria Gorodeckaja w roli znajomej z kolejki. Gra aktorska jest zresztą chwilami specyficzna, bo mocno "wystudiowana", co dobrze podkreśla absurdalność sytuacji.

Podsumowując - przedstawienie w warszawskim Teatrze Ochoty jest bez zarzutu. Gwarantuje interesujące spotkanie z nieszablonowym teatrem i z ciekawymi twórcami (więcej tutaj). Daje też nadzieję, że na tej scenie zacznie się wreszcie pojawiać sztuka przez duże "S".

__________________________________________________________________________

STARUCHA wg prozy Daniela Charmsa w przekładzie Jerzego Czecha
scenariusz i reżyseria: Igor Gorzkowski
obsada: Wiktoria Gorodeckaja, Anna Sroka, Bartłomiej Bobrowski, Adam Ferency, Andrzej Mastalerz, Kamil Pruban

więcej informacji na stronie Teatru
__________________________________________________________________________

fotografie - Teatr Ochoty

Pudełko ze szpilkami - Grażyna Plebanek

Niestety powieść Plebanek okazała się zwykłym czytadłem. Niby rzecz jest o tym, jak trudno połączyć niespodziewane macierzyństwo z karierą zawodową, niby to zamysł słuszny i chwalebny, a jednak całość spłynęła po mnie wartkim strumieniem.

Utonęłam za to w morzu stereotypów. Kobieta na eksponowanym stanowisku w korporacji jest naturalnie wyfiokowaną zołzą, niepracująca matka jest zaniedbana i ślamazarna, ojciec wielodzietnej rodziny to oczywiście patriarchalny prostak. Aż trudno mi uwierzyć, że w 2006 r. można było TAK jeszcze pisać; myślałam, że pewne schematy w literaturze definitywnie już zarzucono.

Lektura "Pudełka..." nie była na szczęście stratą czasu - czyta się ją wyjątkowo szybko, tak więc jako odtrutka na codzienne stresy podziałała dobrze. Czy ma także inne, oprócz łagodzących, właściwości - wątpię.

_____________________________________________________________________

Grażyna Plebanek "Pudełko ze szpilkami", Wydawnictwo W.A.B., Warszawa, 2006
_____________________________________________________________________

Miłosz śpiewająco

Śpiewa naturalnie nie Czesław Miłosz, ale Aga Zaryan. Na jazzującej płycie A Book of Luminous Things znalazły się interpretacje siedmiu wierszy Noblisty, pozostałe to wiersze jego ulubionych poetek: Anny Świrszczyńskiej, Jane Hirshfield oraz Denise Levertov. Całość nagrano w wersji anglojęzycznej i jak dla mnie jest to podstawowy mankament tego przedsięwzięcia. Na szczęście wersja polska ponoć ma się pojawić za jakiś czas.

Agi Zaryan słucham zawsze z przyjemnością. Lubię jej miodowy głos, bardzo cenię sobie jej rewelacyjną dykcję. Z dużym opóźnieniem odkryłam wcześniejszą płytę "Umiera piękno" (dzięki Dei;)) z rewelacyjnym "Kalinowym mostem chodziłam", który za każdy razem wywołuje u mnie gęsią skórkę. Nowa płyta nie wywołuje u mnie takich wrażeń. Może dlatego, że jej wymowa jest inna - wydaje się pogodniejsza i lżejsza, choć opowiada o przemijaniu. A może dlatego, że trudno tu znaleźć utwór nadający się do nucenia pod nosem;). Niemniej po kilkunastu przesłuchaniach mam już swoje ulubione piosenki: This Only i Autumn Quince.

Nad płytą pracowali profesjonaliści i nawet na moje niewprawne ucho da się to usłyszeć. A Book of Luminous Things znakomicie spisuje się w letnie wieczory, nie tylko te deszczowe. Liczę jednak na to, że wersja polska powstanie - rodzimych poetów wolę w sosie (czyli języku) własnym;).